Tuesday, 22 September 2026

Homage to a City : A Review of Kolakaluri Enoch’s Ananta Jeevanam

 

                     Homage to a City : A Review of  Kolakaluri Enoch’s Ananta Jeevanam   

Professor Kolakaluri Enoch is an eminent writer, critic, scholar,  educationist, winner of many awards such as Padma  Shri, National sahitya Academy, Moorti devi Award for Jnanpith. He has  touched all the forms of writing such as story, drama ,novel, biography , translation , criticism and   made a distinguished mark in all. He  also acted as    a Vice chancellor of SV University. He also worked as an emeritus professor of UGC and writer in Residence of Sahitya Academy, New Delhi.    As a doyen of the marginalised , he was prolific with more than one hundred works to his credit and his works were translated into many other Indian  languages and foreign languages such as French and German.

Kolakaluri Enoch’s Ananata Jeevanam ( a translation of his own work from Telugu and published by Ratna Books ) describes the life of Anantpur city  caught in the incessant rains in drought-prone region  He portrays   how the life of the people of the town  has got overwhelmed by the devastating  downpour.   He reminds one of  James Joyce whose work Dubliners  has captured the essence of Dublin. The present novel also has embraced as well as unearthed the stories of the unwept and the unsung many along with the fortunes of the feudal  family of Nelagallu Zamindar.  The Nelagallu  Fort, the Bangalore palace and    Reddy bungalow have at last fallen but not before   relating us  their stories of dark chambers. The power-drunk and  mass murderer  Govinda Reddy , the  shrewd criminal lawyer cum criminal Rampi Reddy and  the lusty and politician Venkateswara Reddy- these three brothers of a feudal royal family  represent the   nexus among  feudal power, lawyering and politics in hiding the crimes of the ruling family committed  before and after Indian  Indepencece .  But the times change and the marginalised are suffering and biding their time when the rains of doom  threaten the lives of the city. The old order collapses through arrest and  humiliation of Govinda Reddy  by Bazaranna , the dalit  police inspector  whose father was killed and whose  skeleton had  kept along with many skeletons of victims  in the cellar of  the Fort . We also see the physical decay and the utter physical and psychological   helplessness, human isolation  and loneliness  of Ram P Reddy whose survival depended on the mercy of Uthappa and Salamma  and the  dissipation and death  of the  hedonist  Venkateswara Reddy. The clash between tradition and unorthodoxy is also   shown in  refusal of recognition of ‘marriage’ of Rampi Reddy and Elizabeth who personifies  the rebellious vivacity and the utter devotion and sacrifice   by Govinda Reddy who  never enters   Reddy Bungalow. The obnoxious system of caste, the forlorn hopes of the small people, the heroism of the sanitation workers, the plight of hostel students missing while playing in  deceptive rain waters ,  the deaths of the unfortunate, the thoughtless construction of the houses in the vulnerable areas, the prayers to God for relief from doom , the earlier efforts by godmen such as Satya Sai and Ferrer , the missionary cum social worker for the welfare of the city  , the eventual  relief from excessive rains  -all these present  a panorama of  human community pitted  against the fury of nature in Anantapur of Rayalseema region known for factionalism and feudal exploitation and atrocities against the marginalised. The novel includes factual elements in the narrative in referring to  real political leaders and religious figures of the day.    

 The novelist’s knowledge of geography of  Anantpur and its people is amazing. As the rains continue, the reader also navigates his or her  way through the submerged and endangered city with trepidation. Whom do we remember at the end ? We remember Ankalappa , the shepherd who weeps over the lost rams in water flow, the Madiga   maistry Yeddirappa who laments the collapse of the house of  his  fifth wife that challenges his credentials as a self-made builder, the dead woman of Ambedkar Nagar who ‘donated her breath to the  wind’ , timber merchant Nagana, the  reckless bank clerk Sinobulesu who  got drowned to the indifferent stares of the onlookers, the potter Uligappa , the seller of empty cement bags Narayana, the flower seller  Imam Saheb , the shoemaker  Akkulappa,  a Madiga and a father of three sons, the sanitation workers one of who  were expected to   carry on   rescue  work despite the death of their near and dear  – these are the representative of the vulnerable  sections who bear the brunt of the natural disaster.    The irony is  that the people of  once a   drought -prone area  which used to organise reading of Virat parva, marriage of frogs and donkeys or yajnas prayed to the rain god for relief. The writer also  criticises the indifference, superstitious and dependent nature of the people  who do things thoughtlessly and bow before the theory of Fate.The novelist describes    that the Pandameru was ‘flowing with the destructive passion of  a burning inferno, like a herd of mad elephants running amok’ and like” a cannibal, swallowing humans too”.(131)                   

    Ambekar Nagar, Rani Nagar, Drivers’ colony , kamala Nagar, theatres, Stalin Nagar get submerged. The rich people’s area such as Sai Nagar, Ram Nagar  Maruti Nagar, and  Ramachandra Nagar remain rather safe colonies . The novelist brings out how  endless rains affected the lives of the lower castes  more. At the end, the  marginalised people begin to pick up the pieces of life shattered by the incessant  rains.  The novelist writes at the end “Anantapur , like a beautiful lady , was drying her hair, after a luxurious bath. It was like a simple  farmer who had woken up with a jolt  from a bad dream and discovered that his fields had more than enough water for cultivation.” (306)

The  novel written in a racy,  moving, evocative, picturesque style  exposing the exploitation and  the caste and class  contradictions of the city  is the author’s finest  homage to Anantapur. He calls it  “a foster mother” , and  ‘a benevolent goddess”   which gave him a caring wife Bhagirathi, studious children,  Vice Chancellorship   and fame as a writer.  

 Rev.of  ANANTA JEEVANAM Kolakaluri Enoch. Translated from the original Telugu by the author Ratna Sagar, New Delhi, 2023, 320 pp., INR 599.00 .published in The Book Review, 2023: Vol.47. issue 12)         

Review of ALONE IN THE NIGHT RIVER

 

Mukunda Ramarao is a poet of every moment. He turns every small feeling, thought, sentence, experience into a poem, long or short. Humble to the core, he speaks affably, writes tenderly and in a thought-provoking way.

Rao writes mainly for his private self, works methodically and exuberates the universal spirit without any xenophobia which we witness these days in many parts of the world. He has written extensively on migration, tribal culture, Bhakti movement, Sufi poetry, Mia poetry (identity struggle of Muslims in Assam), Bengali Baul poetry. He has also brought world literature including poetry of many Nobel prize winners in literature into Telugu through his translations. His original poetic work in Telugu has appeared in nine volumes to this date, out of which fifty-one poems have been translated by distinguished translators Alladi Uma and Sridhar into English.

In Alone in the Night River, one finds familial affection, love towards nature, pangs of migration, question of identity and philosophical reflections on life and death. His voice is distinct and related to contemporary issues.

‘How can I Deal with You, My Dear?’ refers to the daughter’s fear, who is dependent on father’s protection, but once she becomes an adult, she has to learn to walk in darkness and live with evil spirits in the external world. Where does this evil come from if not criminality and various types of exploitation? ‘Wrenching of Heart’ portrays the eternal wait of the parents for their missing son. The searches of the house by the police keep their hopes alive. This has a resonance when we remember the number of youths missing in authoritarian regimes and under electoral autocracies in Third World countries in the post-Independence era.

Mukunda Ramarao turns every piece of observation into poetry. Many of us might have seen and ignored the baby and mother duo huddled on a berth on a long-distance train. Mother is all eyes and care: ‘all through the journey/ how much the mother and baby/ lessened distance’ (p. 55). He also writes, ‘Morning always comes/ beautifully, affectionately/ like a daughter’ (p. 58).

‘Now We Each Day’ is about an elderly couple left to themselves thriving in mutual company and memories punctuated by occasional visits of children who have grown up and have their own families to look after. ‘Sound in Silence’ is the attempt to win over silence through reading of mountain, hidden experiences and music or poetry by the elderly poet, whereas ‘On Viewing the Mountain of San Diego’ shows a grandparent and grandson looking at the sun setting which slips away spilling blood. But hope persists in his grandson awaiting the sunrise. ‘The Human Foot’ shows how one misses the past idyllic life when one returns to the place where their house stood. The commercial city has devoured the favourite place without pity. All are in search of soul and vanished spring.

The poet is deeply affected by migration that has been an existential fact. We migrate from our mother’s womb to the outside world, home to school to work place, across the countries and finally from life to death. He writes in ‘Migrant Traveller’, ‘No matter how long one lives/one is an immigrant or a traveller/ an outsider/ anywhere/anytime’ (p. 90). ‘It’ s Migration Indeed’ reveals migration as a universal experience for humans, birds, clouds, memories in time, baby in the womb, legacy for posterity.

The poet is enamoured of the five elements and cannot imagine himself apart from nature. He sees nature as colourful, a symbol of hope, uncalculating, embodiment of love, giving joy to humans and turning them philosophical about life and death. The poem ‘Contemplation’ shows the poet throwing away each sentence into water startling fish and ‘when it is dawn/ searching for the same thrown away sentences/ I/ the waves’ (p. 41).

‘Trees’ is a poem written in homage to Timmakka and her husband who planted many trees near Bangalore. Rain falls freely and hardly bothers about its influence on others or vice versa. ‘Cloud is the fully pregnant woman/ whose womb is ripe with water’ (p. 85) is a delightful metaphor.

The ‘Golden Mountain’ is a glowing homage to the mountain. It stands bracing horrendous winds, witnessing events, silent in the face of building of temples and even annihilation, a sage unmindful of treasure inside and outside, a Buddha in water unperturbed by water running towards the ocean.

‘The Lure of the Ocean’ portrays the ocean as a dense water-mirror, the womb of priceless treasure, the abode of stillness in depths, breath of waves as music and waves going on like soldiers, obedient and anarchic. The imagery of the sun staggering like a drunkard and the vanishing ships causing insomnia to the ocean are splendid.

‘Alone in the Night River’ is a beautiful poem evoking fine images. The poet is sleepless and listening to the incessant rain, and does not know why he cannot drown in that ‘dark liquid’ and get squashed ‘between the four walled night’ (p.100).

In ‘Self-introspection’ the poet is in search of self. ‘I’ (Nenu) poem is in a class of its own. He is the blood and body which migrate across regions, countries and continents. He is everything: the flower ever fresh, song universal, language of the sky, message bearing cloud, fragrant word, bright lamp, shadow of the forefathers, tree shedding tears, incessant rain and river child merging in the parent sea. ‘Deaths before Death’ tells that life and death are inseparable. Rao also refers to birth and death as two dark wombs and life as a journey on a bridge. Mother sets you on a journey and mother earth awaits on the other end called death. It is enigmatic why it visits one earlier than others (‘For You or for Me’).

The translators Alladi Uma and Sridhar have nudged the boat gently into another language through Alone in the Night River, and the reader can immerse herself in the poetry of Mukunda Ramarao.

ALONE IN THE NIGHT RIVER: SELECTED POEMS By Mukunda Ramarao. Translated from the Telugu by M Sridhar and Alladi Uma Red River, 2025, 134 pp., INR 349.00

(January 2026, volume 50, No 1, THE book review)


మానవత్వ సరిహద్దుల్లో…

 

 హాన్ కాంగ్ దక్షిణ కొరియాలో గ్వాంగ్జు ప్రాంతంలో జనించింది. తనకు పది ఏళ్ళ వయసులో రాజధాని సోల్ కు  వలస వెళ్లింది. ఆమె తండ్రి కూడా ఒక రచయిత. మొదట కొన్ని కవితలు “లిటరేచర్ అండ్ సొసైటీ “ పత్రికలో వచ్చాయి.

ఆమె రచనలలో “ది వెజిటేరియన్”, “ది  వైట్ బుక్” , “హ్యూమన్ యాక్ట్స్” , “వి డు నాట్ పార్ట్”, “గ్రీక్ లెసన్స్”, “ ది విండ్ బ్లోస్, గో” అనేవి ముఖ్యమైనవి .హాన్ కాంగ్ 2024 లో   సాహిత్య రంగంలో నోబెల్ బహుమతిని పొందారు.

 ఆమె రచనలు చారిత్రకంగా బాధాకర పరిస్థితులు , అదృశ్య నియమాలతో ఘర్షించి మానవ జీవిత సున్నితత్వాన్ని బయటపెడతాయని నోబెల్ కమిటీ ప్రశంసించింది. 

దక్షిణ కొరియా గతంలో  1961 నుంచి 1987  దాకా సైనిక నియంతల అమానుష చర్యలలో నలిగిపోయింది. దేశాన్ని ఆధునిక పారిశ్రామిక వ్యవస్థగా మార్చే పేరుతో మొదట పార్క్ చున్గ్  హి,  తర్వాత వచ్చిన చున్ దు హాన్ లు తమ నిరంకుశ పాలన సాగించారు. ప్రజల ప్రజాస్వామ్య హక్కులను, పత్రికా స్వేచ్ఛను హరించి విశ్వవిద్యాలయాలను మూసివేసి ,రాజకీయ కార్యకలాపాలను నిషేధించారు .ఈ నేపథ్యంలో 1980లో గ్వాంగ్జు ప్రాంతంలో  తలెత్తిన తిరుగుబాటులో ఎందరో విద్యార్థులు, సామాన్య పౌరులు తమ ప్రాణాలను కోల్పోయారు.

హాన్ కాంగ్ నవల “హ్యూమన్ యాక్ట్స్” శీర్షికలోనే ఎంతో అర్థముంది. ఆలోచనారహిత మనుష్యులు తమ తోటి దేశ వాసుల పట్ల ఎంత అమానుషంగా వ్యవహరిస్తారనేది రచయిత్రి గుండెను నలిపివేసే,  కవితాత్మక శైలిలో రచించారు. నవలలో కథనం  పలు పాత్రలు -  ఒక విద్యార్థి నిరసనకారుడు, ఒక శవం ,ఒక పాత్రికేయులు, ఒక ఖైదీ, ఒక తల్లి, చివరగా రచయిత్రి స్వరాల నుంచి సాగుతుంది, గత జ్ఞాపకాలు ,వర్తమానం,  కలలు , కవితలు,  కవితాత్మక వర్ణనల ద్వారా నవల ముందుకు సాగుతుంది. భీకర సంఘటనలను రచయిత్రి వర్ణించిన తీరు   పాఠకులను పూర్తిగా  కుదిపివేసి ,ఒక చారిత్రక తాత్విక ఆలోచన విషాద సాగరంలో ముంచుతుంది. అయినా చివరకు జీవితం ఆగదు అనే భావన కలుగుతుంది.

    కొరియన్ సంస్కృతిలో భౌతిక కాయానికి హింస జరిగితే దాని లోని ఆత్మకు కూడా భంగం జరిగినట్లే. రచయిత్రి తన నవలలో  నిరసనకారుల భౌతిక కాయాల పట్ల సైనికుల నిర్లక్ష్యం, నిరాదరణలను  కళ్లకు కట్టినట్లు  వర్ణిస్తుంది.

    నవలలో డాంగ్ హో అనే హైస్కూల్ విద్యార్థి నిరసనకారుల  శవాలను వారి వారికి అప్పగించేంతవరకు కాపలాగా ఒక జిమ్నాజియంలో ఉంటాడు. తనకు తెలిసిన, తన ఇంట్లోనే కొంతకాలం నివసించిన జాంగ్ డే, బుల్లెట్ దెబ్బకు కూలిపోవడం, తాను భయంతో కొయ్యబారి పోవటం ,అతని సోదరి జాంగ్ మీ ఒక శ్రామిక మహిళ గా తన తమ్ముడి చదువు కోసం సంపాదించడం, తాను కూడా చదువుకోవడానికి కష్టపడటం ,  తన తల్లి సోదరుడు ఇద్దరు వచ్చి ఇంటికి రమ్మనీ కోరినా  డాంగ్ హో వెళ్లడు. తోటి విద్యార్థి నిరసనకారుల  శరీరాలపై బాయినెట్ గాయాలు చూసి కలవరపడతాడు. జాంగ్ డే నీ కాపాడలేకపోవటంలోని పిరికితనానికి తన్నుతాను నిందించుకుంటాడు .అయితే తర్వాత డాంగ్ హో కూడా మరణించిన  విషయం మనకు తెలుస్తుంది.

   శవాలకు , ఆత్మలకు మాటలు వస్తె  అవి కూడా కథను వర్ణిస్తాయి . జాంగ్  డే ఆత్మ శవాల కుప్పలను, పురుగులు పట్టిన వారి  దేహాలను గుర్తు చేసుకుంటుంది. శవాలగుట్ట అట్టడుగున పడి ఉండి మధనపడుతుంది. తనను, తన సోదరిని ఎందుకు చంపావు అని ప్రశ్నిస్తుంది. కడిగిన శవాన్ని చూసి మురికి శవం సిగ్గుపడుతుంది . ఆ ఆత్మకు  తన అక్కతో గడిపిన పాత రోజుల జ్ఞాపకాలు,తను పెరగటం, పెళ్ళి , అమ్మాయిని దగ్గరికి తీసుకోవటం లాంటి ఊహలు .   జాతీయగీతం పాడుతూ విరిగిన వారి  శవాల గుట్టను  సైనికులు దహనం చేయగానే జాంగ్ డే ఆత్మ తన ఇంటికి ఎగిరిపోదామనుకుంటుంది .కానీ అక్కడ అక్క లేదు .  డాంగ్ హో శరీరం నుంచి ఆత్మ వేరైనట్లు కూడా దానికి తెలిసి వెళ్లాలనుకుంటుంది. కానీ కదలలేక పోతుంది.

థనం ముందు ముందుకు సాగినప్పుడు ఓ పాత్రికేయురాలు తాను తిన్న చెంప దెబ్బలని గుర్తు చేసుకుంటుంది .అది 1985 వ సంవత్సరం. ఒక అజ్ఞాత అనువాదకుడిని కలిసినందుకు కానీ కిమ్ యూన్ సోక్  చెంప దెబ్బలు తింటుంది .అంతకు ముందు యూనివర్సిటీ క్యాంటీన్లో మఫ్టీ పోలీసులు ఆమె చేతిలో పోస్టర్ను చూసి జుట్టుబట్టి ఈడ్చినపుడు, సెన్సార్ ఆఫీసులో రచయితకు  ప్రచురించకుండా పారితోషికం ఇవ్వటం, పత్రికలపై సెన్సార్షిప్, అధికారుల దౌర్జన్యం పుస్తక ప్రచురణకు అడ్డంకులు ,సంపాదకుల లౌక్యం, విద్యార్థుల వీరోచిత పోరాటం,  వారి సంక్షేమానికై కుటుంబ సభ్యుల ఆరాటం ,శవాలను చెత్త బండ్లలో తరలింపులో సైనికులు ప్రదర్శించే ఉదాసీనత కనిపిస్తాయి. ఈ వాస్తవాన్ని చూసిన పాత్రికేయురాలి మదిలో మానవత్వం పై సందేహాలు చెలరేగుతాయి. నాటికను చూస్తున్న ఆమెకు డాంగ్ హో గుర్తుకొస్తాడు. కాల్చే కన్నీరు ఆమె బుగ్గల పై నుంచి  కారుతుంది.

 

తరువాత చిత్రహింసల పాలైన ఖైదీ ద్వారా కథనం సాగుతుంది. విద్యార్థులు పడిన చిత్ర హింసలు,  తాను కిమ్ జిన్ సూ ఇద్దరూ ఇరుకు గదిలో పిడికెడు ఆహారం కోసం పరస్పరం ఆబగా చూసుకోవడం , కోర్టులో సైతం ఖైదీలు తల దించుకొని ఉండటం,   కిమ్ యాంగ్ చే అనే బాలుడు పిచ్చివాడు అవుతాడు. మనిషి ప్రాధమికంగా క్రూరుడా, ఆత్మగౌరవం ఒక మిధ్యనా,మనిషి ఒక కీటకమా, మృగమా లేక మాంసం ముద్ద అనే ప్రశ్న . తన సొంత మానవత కోసం సత్యంతో పోరాటం. చావు ఒకటే విముక్తి మార్గమా?

   లిమ్ సోన్ జూ అనే వనిత డాక్యుమెంట్ రక్షణ ఉద్యోగంలో ఉంటుంది. గత చేదు అనుభవాల.వల్ల  ఆమెది  ముభావ స్వభావం .ఒక పరిశోధనా గ్రంథంలో ఎనిమిదవ  సాక్షిగా ఉండమని ఒక పరిశోధకుడు ఆమెను అడుగుతాడు .ఆమె అయస్టంగానే అంగీకరించి ఆ గ్రంథంలో అదివరకే నమోదైన సాక్షాలను చదువుకతుంది.వాటిలో నిరసనకారులపై జరిగిన దౌర్జన్యాల సాక్ష్యం , కార్మిక హక్కుల కోసం పోరాడే బాలికలపై జరిగిన దాడి గురించిన సమాచారం కూడా ఉంటుంది.

 గ్వాంగ్జూ ప్రాంతంలో  తిరుగుబాటు జరిగిన మూడు దశాబ్దాల తరువాత ఒక తల్లి కళ్ళ ద్వారా,  రచయిత్రి ద్వారా  ఆనాటి సైనికుల  గురించి ,కాలం అడుగుజాడల్లో ఇంకిన రక్త చారికలను, హింసా కాండను  కవితాత్మక శైలిలో హాన్ కాంగ్ రచించారు.

 కొడుకు కోసం మార్కెట్  సందుల్లో అలుపెరగకుండా తిరిగిన అమ్మ. అతన్ని  పూడ్చి వేసే ముందు తర్వాత తట్టుకోలేక అక్కడి గడ్డి తిని కక్కేసిన అమ్మ . పాలి పోయిన  తమ్ముడి మోము చూసి పగతో రగిలిన అన్న. పర్యవసానం గురించి భీతితో తల్లి.  తమ్ముడిని రక్షించలేదని అపరాధ భావనతో  తన్నుకునే సోదరులు. చూసినా చలించని  తల్లి . ప్రాంతీయ ఆఫీసు ముందు  చావుకు తెగించి నిలిచిన విద్యార్థులు. కనిపించని పిల్లల కోసం , వారిని పూడ్చిన  స్థలం కోసం విరామ మెరుగక తిరిగే తండ్రి. గ్వాంగ్జూ ప్రతి దేశంలో ఉంది.చనిపోయిన పిల్లల కోసం తల్లుల ధిక్కారం. వారిని బంధించి ఊరికి దూరంగా వదిలేసే అధికార మదం. తన పాలు తాగిన కుర్రాడి మాటలు వచ్చిన, నడక నేర్చిన జ్ఞాపకాలు. దూరం నడకలో ఎండలోనే ఉందామని మారాం చేసే బాలుడు డాంగ్ హో. ఒక తల్లి  అనంత శోకాన్ని  అక్షరాలలో  అందించిన  ఈ నవల కళాత్మక వలకు చిక్కని పాఠకులు ఎవరూ ఉండరు!

  రచయిత్రి హాన్ కాంగ్ మానవత సరిహద్దుల్లో వడలి రాలిపోయిన కుసుమాల గురించి, దౌర్జన్యాల పట్ల  కొందరు సైనికుల అయిష్టత  గురించి కూడా రాశారు. ఈ బాధామయ జ్ఞాపకాల వల్ల ఒక తల్లికి కాలం ఆగింది. మరొకరికి కాలం సాగుతూనే ఉంది .బాధితులు నిరంకుశ పాలనకు ఎదురుగా నిలబడ్డారు వారి కళ్ళు చివరి క్షణాల్లో చూసాయి దాడులు చేసే వారిని. క్షణాలు కళ్ళు తెరిస్తే హింస పుట్టింది.ఒకేసారి పోయినవారిది అదృష్టం. నవల  చివరలో రచయిత్రి మంచులో కూరుకుపోయిన సమాధుల  ముందర  కొవ్వొత్తులు వెలిగిస్తుంది. నవల లో చివరి వాక్యం: “ నేను చూశాను మూగగా చరిస్తున్న  జ్వాల అంచుల వైపు,  ఒక పక్షి కాంతిమయ రెక్కల్లా వెలుగుతున్న దాని వైపు.”

 హాన్ కాంగ్ తన నోబెల్ ఉపన్యాసంలో ప్రేమ, హింసల గురించి తనలో సదా రేకెత్తిన ప్రశ్నలు గురించి చెప్పారు. ప్రేమ మన హృదయాల్ని కలిపే బంగారు దారమని చెప్పారు.తాను రాసేటపుడు మొత్తం శరీర భావనలు, అనుభూతుల తో తాదాత్మ్యం చెంది రాస్తానని , ఆ విద్యుత్ తరంగం పాఠకులను తాకినపుడు తాను  కదిలిపోతానని  హాన్ కాంగ్ చెప్పటం ఆమె విశిష్ట రచనా శైలి రహస్యం చెబుతుంది.

 (published on 27/04/26  in aneka page in Telugu Prabha daily) 


    

ప్రకృతి మాత కోసం ఘన పోరాటం

 

                          

అమితవ్ ఘోష్  గొప్ప నవలాకారుడు, వ్యాస రచయిత, పర్యావరణ పరిరక్షణ కంకణాబద్ధుడు. 2018 లో భారత దేశంలో అత్యున్నత సాహితీ పురస్కారమైన జ్ఞానపీఠ అవార్డును తొలి సారి  గెలుచుకున్న భారతీయ ఆంగ్ల రచయిత. సాహితీ రంగంలో సాహిత్య అకాడమీ, ఆర్థర్ సీ క్లార్క్ అవార్డులతో పాటు, పద్మశ్రీ అవార్డు సైతం సాధించారు. 2009లో రాయల్ సొసైటీ ఆఫ్ లిటరేచర్ ఫెలో గా ఎంపిక అయ్యారు.

 అమితవ్ ఘోష్ ప్రఖ్యాత నవలలు , ది షాడో లైన్స్, ది హంగ్రీ టైడ్, ది కలకత్తా క్రోమోజోమ్, ది సర్కిల్ ఆఫ్ రీజన్ వంటివి ఉన్నాయి. ఆయన నాన్ ఫిక్షన్ రచనల్లో ది నట్మేగ్స్ కర్స్, స్మోక్ అండ్ యాషెస్, వైల్డ్ ఫిక్షన్స్ తదితర రచనలు ఉన్నాయి. అతని శైలి అగ్ని సరస్సులో వికసించిన వజ్రంలా , హృదయాన్ని కదిలిస్తూ , అద్భుతమైన భాషా పటిమతో పాఠకుని అజ్ఞానాన్ని  వదిలిస్తూ  వారిని కార్యోన్ముఖం చేస్తుంది. నల్లమందు వ్యాపారం, వలసవాద చరిత్ర గురించిన నవలాత్రయం సీ ఆఫ్  పాపీస్, రివర్ ఆఫ్ స్మోక్, ఫ్లడ్ ఆఫ్ ఫైర్ మొదలగునవి ఆయన ఐతిహాసిక  రచనా స్థాయికి సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. అతని సంక్లిష్టమైన కథన రీతులు  భారత్, ఇతర దక్షిణాసియా దేశాల్లోని వ్యక్తిగత, జాతీయ అస్తిత్వాలను పరిశోధనాత్మకంగా ప్రదర్శిస్తాయి.ఆయన రచన “మహా అస్తవ్యస్తత” ( The Great Derangement ,2016)పర్యావరణ విధ్వంసం గురించి , భూమాత రక్షణకై సామాన్యులు, మాన్యులకు కావలసిన నిబద్ధత గురించి చెబుతుంది.

 ప్రపంచ పర్యావరణ సంక్షోభంలో ఎక్కువ బాధ పడేది ఆసియా దేశాలు, మరీ ముఖ్యంగా వాటిల్లోని పేద ప్రజానీకం. బంగ్లాదేశ్ లో 1991లో భోలా తుఫాను మూడు  లక్షల మందిని మింగేసి పదిహేను లక్షల మందినీ నిర్వాసితులను చేసింది.అదే ఏడాది మరో తుఫానులో ఒక లక్షా ముప్పై ఎనిమిది వేల మంది ప్రాణాలు కోల్పోగా వారిలో 90 శాతం మహిళలే.

సముద్ర మట్టంలో గణనీయమైన పెరుగుదల వల్ల భారత్ లో ఐదు కోట్ల మంది, బంగ్లాదేశ్ లో 7.5 కోట్ల మంది, వియత్న్ జనాభాలో పది శాతం మంది నిర్వాసితులయ్యే అవకాశముంది. ఈ గ్లోబల్ వార్మింగ్ వల్ల మన దేశంలో 24 శాతం భూభాగం, పాకిస్తాన్లో ఒక లక్ష ఎకరాలు నిర్జన ప్రదేశాలు అవుతుండగా చైనాలో 2016 నాటికి  ఏటా 65 బిలియన్ డాలర్ల నష్టం వాటిల్లింది.

 హిమాలయ పర్వతం కరిగి వచ్చే మంచు నదుల వల్ల  2008లో బీహార్లో కోసీ  నదికి , 2010లో సింధు నదికి వరదలు వచ్చాయి. భవిష్యత్తు లో ఈ మంచు నదుల వల్ల నీటి కొరత ఏర్పడి దక్షిణ, సౌత్ఈస్ట్ ఆసియాలో యాభై కోట్ల మంది ప్రజల జీవనోపాధికి ముప్పు ఏర్పడవచ్చు. ఆసియా దేశాల్లో ఆధునిక  జీవన శైలి అల్ప సంఖ్యాకులకి మాత్రమే పనికొచ్చేది. ఐరోపా, ఆసియా మధ్య పరస్పర చర్య ఫలితమే ఈ ఆధునికత.17 వ శతాబ్దిలో భారత్లో ముసిం, జైన, హిందూ మేధావులు ఎంతో మేధో  కృషి చేశారు.

 చైనాలో సహజ వాయువు, మయన్మార్ లో ఆయిల్ పరిశ్రమల చారిత్రక అభివృద్ధి గురించి చెబుతూ అమితవ్ ఘోష్ రాస్తూ పాశ్చాత్య దేశాల ఏకైక ఆధునికతను విమర్శించి బహుళ ఆధునికతలు ఉన్నాయని రాస్తాడు. ప్రపంచంలో నౌకా నిర్మాణ పరిశ్రమ అభివృద్ధి, కార్బన్ ఆర్థిక వ్యవస్థ ప్రారంభానికి భారత దేశ పాత్రను వివరిస్తాడు. బొంబాయికి చెందిన వాడియా కుటుంబం ఐరోపా, అమెరికాల్లోని నౌకా నిర్మాణ పరిశ్రమ తో గొప్పగా పోటీ పడగలిగింది. బ్రిటీషు వారి 1835 చట్టం.వాల్ భారత్ నౌకా నిర్మాణ పరిశ్రమ ప్రగతి కుంటువడి పోయింది.  సామ్రాజ్య వాద పాశవిక బలం మూలాన ఆసియా సంపద, అధికారం పోగొట్టుకుని వలస ప్రజలకు సోమరితనం బిరుదు వచ్చి చేరింది. భారత్ దేశంలో పారిశ్రామికీకరణ ముందుగా జరిగుంటే సంక్షోభం కూడా ముందుగానే వచ్చేది. ఇక్కడ మహాత్మా గాంధీ, చైనాలో తావోయిస్టులు,  బౌద్ధులు, కన్ఫ్యూషియస్ మత అనుయాయులు, మయన్మార్ లో యూ థాంట్ ( 1961- 71) ల మధ్య ఐ రా స ప్రధాన కార్యదర్శి) మొదలగువారు పారిశ్రామికీకరణ, వినియోగవాదాలను వ్యతిరేకించారు. ఈ నాడు ఆసియా వాతావరణ సంక్షోభాన్ని నిర్లక్ష్యం చేసే స్థితి ఏ మాత్రం లేదు.

 వాతావరణ మార్పులు స్వేచ్ఛా భావానికి తీవ్ర అడ్డంకిగా మారాయి. జ్ఞానోదయ యుగం(ఎన్లైటెన్మెంట్ era)లో ప్రకృతిని జయించని దేశాలు చరిత్ర ప్రాంగణం చేరలేదని లేదా ఆవల ఉన్నాయని అనుకునేవారు.ఆసియా దేశాలు సైతం పాశ్చాత్య నమూనాను అనుసరిస్తూ,  ఈ దేశాల రచయితలు రాజకీయ నిబద్ధత తో , పురోగతిపై మక్కువతో  సర్రియలిజం, ఎక్స్ప్రెషనిజం, పోస్ట్ కలోనియల్, పోస్ట్ మోడర్న్ వాదాలు స్వీకరించారు. దక్షిణాసియా శక్తి సామర్థ్యాలు అస్తిత్వం, మతం, కులం, జాయిన్, భాషా, లైంగిక హక్కులపై కేంద్రీకరించారు.సాహిత్యం, రాజకీయాలు ఆత్మ ఆవిష్కరణ మార్గాలుగా చూశారు కానీ నూతన భవిష్యత్తు దర్శించలేకపోయారు.

 బొగ్గు స్థానంలో ఆయిల్ వచ్చి అమెరికా, బ్రిటన్ దేశాల శిష్ట వర్గాలకు అదృశ్య శక్తి వచ్చింది. ఇంటర్నెట్లో భావాల ఘర్షణ ఉన్నా నిజమైన అధికారం డీప్ స్టేట్ ( కార్పేటు, పాలనా వ్యవస్థల మిశ్రమానికి ) హస్త గతం అయింది. ప్రత్యామ్నాయ రాజకీయ భావి మాయమై  మార్కెట్ శక్తుల దురాక్రమణ , హింసలకు దారి తీసింది. వ్యక్తిగత ఊహ నుంచి రాజకీయవేత్తలు, కళాకారులు బయట పడని పక్షంలో భావి తరాల నిందార్హత కు గురవుతాయి.

 ఆంగ్లో ప్రాంత దేశాలైన అమెరికా, బ్రిటన్, కెనడా, న్యూజిలాండ్ ,ఆస్ట్రేలియా లాంటివి వాతావరణ  సంక్షోభాన్ని రాజకీయంగా కాదన్నా  సైనిక రంగంలో అంగీకరిస్తున్నాయి. ఈ సమస్య దేశీయ మరియు అంతర్జాతీయ సమస్య కూడా.అలా కాదంటే అది జాతీయ రాజ్య పరిణామ పథాన్ని తిరస్కరించడమే కానీ మరొకటి కాదు.

  ప్రపంచంలో ఆధిపత్య దేశాలు  నేటివ్ ప్రపంచ వ్యవస్థను నిలబెట్టాలని సైనిక దురాక్రమణ, సరిహద్దుల మూసివేత, రాజకీయ, వాతావరణ శరణార్థుల ను రానీయక పోవడం చేస్తున్నాయి. అధికారాన్ని తిరిగి పంపిణీ చేసే భాష కూడా అదృశ్యమైంది. నిజానికి  ఈ సంక్షోభ పరిష్కారం లో అభివృద్ధి చెందిన దేశాలకు మన కన్నా మరింత బాధ్యత ఉంది.

ఈ సంక్షోభ వ్యతిరేక పోరులో జనించే నవ తరం ప్రకృతి, ఇతర ప్రాణులతో తన సాన్నిహిత్యం గుర్తిస్తుంది. పాత కొత్తల మేలు కలయిక తో నూతన కళా సాహిత్యాలను సృష్టిస్తుంది. జాతీయ రాజ్యాలు వాతావరణ వ్యతిరేక ప్రజా ఉద్యమాలను జాతీయ భద్రతా కోణంలో చూస్తుంటే  భూమాతని రక్షించే పోరాటంలో జీవిత పవిత్రతను  గుర్తించే శక్తులను అన్నింటినీ కలుపుకుని ముందుకు సాగాలి.

( published in June 5,2026 in aneka page  in Telugu Prabha daily) 


 

 

 

 

 

 

చివరి బహుమతి లో వలస జీవిత చిత్రం

 

             “చివరి బహుమతి” లో వలస జీవిత చిత్రం

 

    అబ్దుల్ రజాక్ గుర్నా(1948 -)  బ్రిటిష్ వలస పాలనలోనీ టాంజానియా జాంజీబార్ లో 1948లో  జన్మించాడు. 1964లో  బ్రిటన్ కు శరణార్థిగా వెళ్ళి యూనివర్సిటీ ఆఫ్ కెంట్ లో చదివి  అక్కడే ప్రొఫెసర్ గా  ‘పోస్ట్ కలోనియల్ స్టడీస్’ విభాగంలో   పని చేశారు.  ఆయన పది నవలలు , ఎన్నో కథలు  తన మాతృభాష స్వాహిలిలో కాక   ఇంగ్లీషులోనే రాశారు అరబిక్, పర్షియన్ కవిత్వం , ఖురాన్ లోని సురాలు , షేక్స్పియర్ నుంచి వి ఎస్  నాయిపాల్ దాకా ఉన్న ఇంగ్లీష్ సాహిత్య  సంప్రదాయ ప్రభావం ఆయన రచనల మీద ఉంది.

 

 

    అబ్దుల్ రజాక్ గుర్నా రచనల్లో చిత్రించిన  ఆఫ్రికాలోని  నూతన స్వతంత్ర దేశాల్లో అధికారం , అవినీతి మధ్య సంబంధంలో  వలసవాద వారసత్వ పాత్ర  ఉందని  గుర్నా భావించారు.వలసవాదులు నూతన స్వతంత్ర దేశాల్లో అవినీతి నేతలను ప్రోత్సహించి , తమకు అనుకూల నియంతలను గద్దె నెక్కించి తిరిగి మళ్ళా అవినీతి  అనేది ఆఫ్రికన్ దేశాల ప్రజల అనివార్య విధిగా చిత్రించారు. తోటి ఆఫ్రికన్ రచయితలైన చినువా అచేబీ,  గూగీ ,  సోయింకాల రచనల్లో కూడా వలసవాద  వ్యతిరేకం  నిరసన  ఉంది. అయితే గూగీ ఒక దశలో  పూర్తిగా వలసవాద ప్రభావం తిరస్కరించి సొంత భాషలో రాశారు. అచేబీ, గుర్నా లు మాత్రం  ఇంగ్లీషు భాషలోనే  రాసినా, ఆ సంప్రదాయానికి కట్టుబడినా గత స్మృతులు, స్థానిక సత్యాలకు దూరం కాలేదు.

 

          

       అబ్దుల్  రజాక్ గుర్నా నవల "చివరి బహుమతి"  ఒక వలస కుటుంబం కథను చిత్రీకరిస్తుంది. నవలలో కథనం అబ్బాస్ స్మృతుల ద్వారా ముందుకు, వెనక్కు సాగుతుంది. తమకు నచ్చిన జీవితం సాధించడం కోసం పిల్లలు ఎదుర్కొనే కష్టాలు, బిన్న  జాతులు , తరాల మధ్య అంతరాలు , జాతి అపోహలు, శరణార్థుల ఇక్కట్లు  ఈ నవలలో వర్ణించబడ్డాయి .మూడో వ్యక్తి గొంతు ద్వారా , స్మృతులు, కలలు,  ఉత్తరాల ద్వారా వలస జనుల సున్నితమైన,దయనీయ ,రహస్య,

పోరాట భరిత జీవిత చిత్రణ ఈ నవలలో  కనిపిస్తుంది. ప్రపంచీకరణ నేపథ్యంలో వలసజీవులు గతంతో, వర్తమానంతో  పడాల్సిన  రాజీలో   ఆవేదన కూడా ఆసక్తికర శైలిలో రచయిత  అబ్దుల్ రజాక్ గుర్నా రాశాడు.

 

   అబ్బాస్ గతంలో ఒక నావికుడు, ఫిట్టర్, ఇంజనీర్ గా పనిచేశాడు .అతని భార్య మర్యామ్   ఒక అనాధ. తన పెంపుడు తల్లిదండ్రులు ఫిరూజ్, విజయ్ లను వదిలి వచ్చేస్తుంది. ఆమె ఒక హాస్పటల్లో క్లీనర్ గా పని చేస్తుంటుంది. ఒకరోజు డయాబెటిస్ తో తీవ్ర అస్వస్థతకు గురైన అబ్బాస్ ను చూసేందుకు వారి ఇద్దరు పిల్లలు హన్నా , జమాల్  తమ ఇంటికి వస్తారు. అన్నాకి స్వతంత్ర జీవితం అంటే ఇష్టం. జమాల్ కు సృజనాత్మక జీవన విధానం పై మక్కువ.

 

   జాంజిబార్ లో జన్మించిన అబ్బాస్ గత జీవితంలో బాల్యం లో పేదరికం ,తన తండ్రి పిసినారితనం ,తోబుట్టువుల సాయంతో చదువు,  కాలేజీ రోజుల్లో ప్రేమ వివాదం,  పెళ్లి తరువాత  భార్య షరీఫా కుటుంబం చేతిలో  అవమానాల  వల్ల భార్యా,బిడ్డలను వదిలి పలు దేశాల్లో పర్యటించడం ,  చివరికి లండన్  చేరి  మర్యామ్ తో వివాహం జరుగుతాయి.

 

   రెండో తరానికి చెందిన హన్నా తన స్నేహితుడు నిక్ కోసం తన ఉద్యోగాన్ని వదిలి అతడి కోసం యూనివర్సిటీకి వెళుతుంది.  ఆమె కలలు  అభద్రతకు లేదా అపరాధ భావనకు ప్రతీక అయి ఉండవచ్చు  అని నిక్ ఆమెతో చెబుతాడు. నిక్ తో పెళ్లి అయిన తర్వాత ఆమెలో అనుమానాలు రేకెత్తుతాయి. కాల క్రమంలో నిక్ కు జూలియాతో సంబంధం గూర్చి హన్నా అతడ్ని నిలదీస్తుంది.అతడి ఆధిపత్య స్వభావం గుర్తించిన హన్నా   తన సొంత జీవితాన్ని వెతుక్కుంటుంది.

 

    ఇక అన్నా సోదరుడు జమాల్ తొలుత అవిశ్వాసిగా ఉంటాడు .కానీ 9 /11 సంఘటనల తర్వాత విశ్వాసిగా మారి పోతాడు .పాలస్తీనా, కాంగో,  చెచెన్యా లలో ముస్లిం ప్రజల మనోస్థితిని అర్థం చేసుకుంటాడు. ఇంకా ఈ నవలలో జమాల్  ద్వారా రచయిత 1968 విద్యార్థి ఉద్యమాలు ,ఇరాక్ యుద్ధ వ్యతిరేక ప్రదర్శనలు చూపిస్తాడు. తమ తండ్రి అబ్బాస్ ప్రగాఢమైన మౌనం పిల్లలకు ఆశ్చర్యం కలిగిస్తుంది.

 

   అబ్బాస్ భార్య మర్యామ్  జబ్బు పడిన తన భర్తను చూసుకుంటూ ఉంటుంది. తన ఉద్యోగం పోయిన తర్వాత ఆమె శరణార్థుల కేంద్రంలో చేరి వారి బాగోగులకు అంకితం అవుతుంది. భర్త గత జీవితంలో  జరిగిన వైవాహిక  రహస్యం తెలిసి మర్యామ్ నిశ్శబ్దంలో మునిగిపోతుంది ఒక దశలో ఆమె తన పిల్లలతో తన గతాన్ని చెబుతుంది . భర్త పోయిన తరువాత మర్యామ్ తన పెంపుడు  తల్లిదండ్రులను కలుస్తుంది .తాను ఓ  పోలిష్ వనితకు,  రంగుజాతీయుడైన బ్రిటిష్ సైనికునికి  పుట్టిన సంతానం అనే నిజం ఆమెకు తెలుస్తుంది .మర్యామ్ ఒక యూదు తండ్రికి పుడితే ఆమె పేరు మిరియాముగా మారేది . పేరులో ఒక అచ్చు మారితే ఆమె జాతి కూడా  మారుతుంది.హన్నా పేరును కూడా రచయిత ' అన్నా' అని ఆమె ఇంట్లో లేదా బయట ఉండే ప్రదేశాన్ని బట్టి మారుస్తూ ఉపయోగిస్తాడు.

 

  ఈ నవలలో కుటుంబ సభ్యుల మధ్య నిశ్శబ్దాలు, గత జీవితం వల్ల కలిగే అపరాధ భావన, అనుమానాలు మానవ సంబంధాల్ని దెబ్బతీయటం చూస్తాం. రచయిత అబ్దుల్ రజాక్ గుర్నా వలస కుటుంబాల రక్షణాత్మక ప్రవర్తన ,గతంతో వారి ఘర్షణ ,   దానిని వక్రీకరణ చేయవలసిన స్థితిలో వారిలో కలిగే ఒత్తిడి,  తమ అశాంతిని దాచుకునే ప్రయత్నాలు ఇవన్నీ చిత్రిస్తాడు.

 

    నవల చివరలో హన్నా తన స్వేచ్ఛ జీవితానికి సిద్ధమవడం, వారి తల్లి తిరిగి  చురుకైన జీవితం ప్రారంభించటం ,జమాల్ తాను రాయబోయే కథను గురించి ప్రస్తావన  తెలుస్తుంది. అబ్బాస్ తన కథ చరిత్రను  టేప్ చేసి తాను చనిపోయే  ముందు పంపడంతో  కూతురుకు  తన తండ్రి నిజాయితీ,  ఒంటరితనం తెలిసి అతని పట్ల సానుభూతి కలుగుతుంది . ఇదే అతడు ఆమెకి ఇచ్చిన “చివరి బహుమతి”.

 

అబ్దుల్ రజాక్ గుర్నా నవలల్లో   “డిసర్షన్”, “మెమరీ ఆఫ్ డిపార్చర్”,  “పిలిగ్రీమ్స్ వే”, “పారడైజ్” ,”‘అడ్మైరింగ్ సైలెన్స్” ,” బై ది సీ” ,” గ్రావెల్ హార్ట్”, “ది లాస్ట్ గిఫ్ట్” ప్రఖ్యాతి పొందాయి.

 

 2021 లో నోబెల్ బహుమతి గ్రహీత గుర్నా తన నోబెల్  ఉపన్యాసంలో సద్గుణాలు,  వికారాలు రెండింటినీ చెప్పే సత్యం రాయటంలో మనిషి సాదాగా,  నమూనా గా కనపడడు అని అన్నారు. మంచి రచనలో అందం ఉందని ,దాని వల్ల సున్నితత్వం , బలహీనతలకు,  క్రూరత్వం మధ్య ఆర్ద్రత కు, కరుణకు చోటు ఉన్నందున  సాహిత్య నిబద్ధుడ్ని అయ్యానని తెలిపారు.

 (Published on 21/09.26 in Darwaja page in  Navatelangana daily)

 

    

 

 

Sunday, 20 September 2026

ఇహలోక రాజ్యం లోనే మానవ ఘనత

                                             “


     అలెహో కార్పెంటియా (1904-80) క్యూబన్ నవలాకారుడు ,వ్యాస, నాటక, ఓపెరా, లిబ్రెటో   సృష్టికర్త గా, సంగీత శాస్త్రజ్ఞుడుగా  విఖ్యాతి చెందాడు. తాను ఒక ఫ్రెంచ్ వాస్తుశిల్పి   జూలియన్ జార్జ్ కార్పెంటియా  కి  , రష్యన్  భాష ఉపాధ్యాయురాలు లేనా వెల్మోంట్ కు స్విట్జర్లాండ్ లోనీ లోజాన్ లో జన్మించాడు.  తర్వాత  కుటుంబంతో అంతా తరలి పోయిన క్యూబా   రాజధాని హవానాలో  పెరిగాడు .ఫ్రాన్స్, దక్షిణ అమెరికా, హైతీ, వెనిజులా ,మెక్సికోల్లో విస్తృతంగా పర్యటించాడు . క్యూబన్  సంగీతం ,ఆఫ్రో క్యూబనిజంపై  విస్తృత అధ్యయనం చేశాడు . నియంత    మొరాలెస్ పై వ్యతిరేకత వల్ల 1927లో జైలు పాలయ్యాడు.1959 లో జరిగిన క్యూబా విప్లవానికి ,

 ఫిడెల్ కాస్ట్రో కుమద్దతు ఇచ్చాడు. 1966లో క్యూబా రాయబారి గా ఫ్రాన్స్ లో ఉన్నాడు


    కార్పెంటియా పారిస్ లో ఉన్నపుడు సర్రియలిజం ప్రభావంలో పడ్డాడు. కార్పెంటియా రచనల్లో  మ్యూజిక్ ఇన్ క్యూబా,ది కింగ్డమ్ ఆఫ్ దిస్ వల్డ్, ది లాస్ట్ స్టెప్స్, ఎక్స్ప్లోజన్ ఇన్ ది క్యాతెడ్రల్, రీజన్స్ ఆఫ్ ది స్టేట్, ది హార్ప్ అండ్ ది షాడో ముఖ్యమైనవి. ఆయన రచనా శైలి ప్రభావం గాబ్రియేల్ గార్సియా మార్క్వెజ్ ,  మారియో వర్గాస్ లోసా, కార్లోస్ ఫ్యూంటెస్,  ఇసాబెల్ అల్లెండ్ తదితరులపై కూడా ఉంది. కార్పెంటియా తన రచనల్లో ’బరోక్’ (  క్లిష్టమైన భాష, సంస్కృతుల సమ్మేళనం ,నాటకీయ, అలంకారిక )  శైలి ఉపయోగించాడు. స్థానిక యాసలను కవితాత్మకంగా , ఐరోపా,ఆఫ్రికా, క్యూబా సంగీత  మిశ్రమాన్ని  ఉపయోగించాడు. అతని రచనలో “రియల్ మార్వలిసో” తర్వాత  మ్యాజిక్ రియలిజం ధోరణికి   దారి వేసింది.  గెరార్డ్ మార్టిన్  రాసినట్లు తాను నల్లజాతి అనుభవాన్ని క్యూబా జాతీయవాద వ్యక్తీకరణలో భాగంగా చేయ యత్నించాడు.


   హైతీ కరేబియన్ సముద్రంలో నేడు దాదాపు కోటి మంది ప్రజలు ఉన్న దేశం. దాని రాజధానీ పోర్ట్- ఓ- ప్రిన్స్. దాని పేరు పర్వత ప్రాంత భూమి అనే అర్థం ఉన్న ఆదిమ ఆరాక్  పదమైన “అయితి” నుంచి వచ్చింది. దాని సంస్కృతి లో ఆఫ్రికన్ , స్థానిక టైనో తెగల తో పాటు ఫ్రెంచ్, స్పానిష్  మిశ్రమ ప్రభావం ఉంది. స్వాతంత్ర్యం ముందు సెయింట్ డొమినిగ్ పేరుతో ఫ్రెంచ్ వలస గా ఉంది.  ఇక్కడ 1791-1804 ల మధ్య లూవెర్త్యూర్ , డెస్సాలీన్ ల  నేతృత్వంలో బానిసలుగా బాధ పడే హైతియన్లు, మిశ్రమ జాతులు కలిసి  ఫ్రెంచ్ వలస వ్యతిరేక పోరాటం చేశారు. 1804 లో  దేశం విముక్తి పొందింది.  గత శతాబ్దిలో అమెరికా  సైనిక జోక్యానికి వ్యతిరేకంగా 1915-34 ల మధ్య  పెరాల్ట్ , తర్వాత బాట్రావిల్ ల నాయకత్వంలో  గెరిల్లా   యుద్ధాలు జరిగాయి. అమెరికా కుట్రల వల్ల నేతలు అమర వీరులై ప్రజల దేశభక్తి పెరిగింది.  1929  లో పెద్ద ఎత్తున విద్యా వ్యవస్థలో అమెరికా శైలికి వ్యతిరేక పోరు సాగింది. అమెరికా దన్నుతో అధికారం చేపట్టిన ఫ్రాంకోయిస్ డువాలియర్ ప్రజలను క్రూరంగా అణచివేసాడు. ఎన్నికల లేమి, ముఠా హింస ,ఆకలి కేకలు, మానవతా సంక్షోభం తో హైతీ బాధ పడుతోంది.ఈ నాటికీ అమెరికా రాజకీయ, ఆర్థిక పెత్తనం పై ప్రజలు పోరాడుతున్నారు

   

 విమర్శకుడు  పాబ్లో మెడినా ఈ నవల “ది కింగ్డమ్ ఆఫ్ దిస్ వల్డ్”  లో  “చరిత్ర ,గమ్యం ,ప్రకృతిలో పాత్రల ఆలోచనలను తీర్చిదిద్దుతాయ”ని చెప్పారు.ఈ నవల ప్రధానంగా హైతీ , కొంత క్యూబా నేపథ్యం లో సాగింది.ఈ నవల   ప్రారంభంలో బానిస టినోయెల్ తన యజమాని లెనోర్మాన్  డే మేజ్ తో  కలిసి ఒక   మంగలి షాపుకు వెళ్తాడు . అక్కడి మైనపు తలలు, పక్కన కసాయి  అంగడి 

లోని చర్మం వలచిన దూడల తలల సన్నివేశాలు చూసిన బానిసలోని తిరుగుబాటు భావాల సంచలనం.


    టినోయెల్ తన తోటి బానిస , పశ్చిమ ఆఫ్రికాకు చెందిన  మండింగో   జాతీయుడు అయిన మకాండల్ చెప్పే కథలు , వలసలు, యుద్ధాలు ,ఆఫ్రికా రాజుల వీరోచిత గాథలు తో ప్రభావితం అవుతాడు. మకాండల్  ఒక ప్రమాదంలో తన చేయి కోల్పోగా యజమాని అతనిని పశువుల కాపరిగా 


పంపుతాడు .టినోయెల్  అతడ్ని  రోజు కలుస్తూ ఎంతో నేర్చుకుంటాడు.  యజమాని నుంచి పారిపోయిన మకాండల్ తన అనుచర గణాన్ని తయారు చేసుకొని విప్లవానికి సిద్ధమవుతాడు. విషము తయారుచేసి టి నోయెల్ సాయంతో అంతటా వ్యాపింప చేస్తాడు. ఫలితంగా జంతువులు  మనుషులు అందరూ మరణిస్తుంటారు.  వెర్రెత్తిన ప్లాంటేషన్ యజమానులు బానిసలను చిత్రహింసలు పెడతారు . మకాండల్ ఒక  బల్లి, శీతాకోకచిలుక ఊర కుక్క, కీటకం ఇలా బహురూపధారణతో చాలా కాలం తప్పించుకుంటాడు. చివరకు యజమానులు అతన్ని  పట్టుకొని సజీవ దహనం చేస్తారు. లెనోర్మాన్  భార్య చనిపోగా విచారం లేకుండా పారిస్ లో  విలాసాలు సాగిస్తూ  ఒక నటి  ఫ్లోరిడార్ ను తన ప్లాంటేషన్ కు తీసుకుని వస్తాడు.  అతని కామ వాంఛలుకు, బానిసలను శిక్షించడానికి  హద్దులు ఉండవు.



    టినోయెల్    తన పిల్లలకు మకాండల్ కథలు,  అతని కీర్తి పాటలు వినిపిస్తాడు .ఏదో నాటికి అతను తిరిగి వస్తాడని అనుకుంటూ ఉంటాడు. ఇదిలా  ఉండగా  బౌక్మాన్ నేతృత్వంలో  బ్వా  కేయిమాన్ అడవుల్లో అగ్గి రాజుకుంటుంది . అనామక బానిసలు పోరాటం సాగిస్తామని ప్రతిజ్ఞ చేస్తారు . వారికి ఒక  వోల్టేర్ వాది, మరో    ప్రీస్ట్ సాయం చేస్తారు.నల్లజాతి  తిరుగుబాటులో యజమాని వర్గం లో వారు అంతం అవుతారు. టినోయెల్  మేడం ఫ్లోరిడార్ను బలాత్కరించడానికి  పరిగెత్తుతాడు. యజమాని లెనోర్మాన్  నల్ల బానిస తిరుగుబాటుదారుల  నిర్మూలనకు గవర్నర్ సాయం కోరుతాడు. లెనోర్మాన్ తన సమయాన్ని పేకాట లో  గడుపుతూ   తన బానిసలని  ఒకరొకర్ని అమ్మేసి జాదం,  వ్యభిచారంలో మునుగుతాడు. నల్లజాతి   తిరుగుబాటు నేత బౌక్మాన్     తెగిన తల ముందు  నిలిచి తిట్టిపోసి ఒక సత్రం కి వెళ్తాడు.అతనితో మిగిలింది  టినోయల్ ఒక్కడే.


    ఇదిలా ఉండగా వంటవాడు  హెన్రీ  క్రిస్టోఫే తన వ్యాపారం మాని సైన్యంలో చేరి చివరకు నల్ల జాతి రాజుగా మారతాడు. తిరుగుబాటు సమయంలో యజమాని వర్గం విలాసాలలో మునిగితేలుతుంది. కొందరు న్యూ ఓర్లీన్స్ ,క్యూబా లో ప్లాంటేషన్ యజమానులుగా పోతారు. పారిస్  యువతి పాలిన్  క్యాప్ సిటీ, ప్లెయిన్ డు నార్డ్  వస్తుంది.  తన వొళ్ళు పట్టే బానిస సోలిమాన్ ను  కనికరించినట్టు తన కాళ్ళను ముద్దాడేలా చేయటం ఆమెకు సరదా. ఇంతలో మహమ్మారి. ఆమె భర్త లీ క్లర్క్  మరణంతో ఆమె  హేతువును మరిచి   ఆఫ్రికన్ దేవతలను పూజిస్తూ , సోలిమన్ తో కలిసి ఆదిమ నృత్యాలు  చేస్తుంది.పాలిన్ నిష్క్రమణ తర్వాత ప్లాంటేషన్ యజమానులు  స్వైర విహారం చేస్తారు. నల్లవారిపై  కుక్కల్ని,  మార్టినిక్ నుంచి తెచ్చిన పాముల్ని  వదులుతారు. నల్లజాతీయులు వారి దేవత  వోగన్ బదాగ్రీ  సాయంతో హేతువు పై పోరాటం చేస్తారు. 


   టినోయెల్  స్వేచ్ఛను సంపాదించి తిరుగుతూ  మీలో పట్నం చేరి నల్లజాతీయుల సామ్రాజ్యాన్ని చూస్తాడు. తాను రాజ భవనం  సాన్స్ సౌసి  చేరానని గ్రహిస్తాడు. తనకు రాజుహెన్రీ తెలుసని అన్నా ఎవరూ పట్టించుకోరు .తాను ముందు ఖైదీగా  తరువాత ఇటుకలు మోసే బానిసగా మారుతాడు .నల్ల బానిసల ప్రాణాలకు లెక్కలేదు. పన్నెండు  ఏళ్ల పాటు బానిసలతో  రాజు కొండమీద  ప్రసిద్ధ కోట  నిర్మాణం చేస్తాడు.  నిర్మాణం పూర్తయే సమయానికి టినోయల్ని విడిచిపెడతారు. అతడు తన పాత యజమాని   శిథిల గృహంలో నెలలపాటు దాక్కుని  బయటికి వస్తే మరల బానిస అవుతానని భయపడతాడు.


    రాజు హెన్రీ క్రిస్టోఫే  కార్నెర్ బ్రేవిల్  వ్యక్తిని సజీవ సమాధి చేస్తాడు. చివరకు తిరుగుబాటులో తన పరివారం అంతా పారిపోతే ,   ఆఫ్రికా నుంచి  సేవకులుగా తెచ్చిన ఐదుగురు నల్లజాతీయులు మాత్రమే మిగులుతారు.  హైతీ కి స్వాతంత్రం రాగానే ఆఫ్రికన్ మార్మిక వాదాన్ని కాదని యూరోపియన్ తరహాలో  తన ఆస్థానం ఉండాలని చూసిన హెన్రీ ఆత్మ హత్యకు పాల్పడతాడు. 


అంతిమగడియలో సత్య దర్శనం అవుతుంది.  టినోయెల్  పాత యజమాని ఇంటిని మృత రాజు హెన్రీ క్రిస్టోఫే సౌధం నుంచి దోచుకున్న వస్తువులతో అలంకరించి తానే రాజు లాగా భావిస్తాడు .ఒకరోజు  ఫ్రెంచ్ మాట్లాడే సర్వేయర్లు వచ్చి అతన్ని, అతని ఆజ్ఞలను  తీసివేసి ఆ ప్రాంతమంతా కొలతలు తీస్తారు. రిపబ్లికన్ మూలట్టో ల చేతిలోకి కొరడా వచ్చింది. 

  

    ముసలి టినోయెల్ రూపాలు మార్చి  చివరికి బాతుగా మారుతాడు. అయితే ఆ బాతుల సమాజంలో ఎవరూ ఎవరిని గొప్పగా చూడరు. ఆ బాతులు  ఇతడ్ని తన గుంపులో చేర్చుకోవు ఇది తన  పిరికితనానికి శిక్ష    అని టినోయెల్ భావిస్తాడు.టినోయెల్ లేచి బల్లమీద నిలబడి   మూలట్టో ల పై తిరుగుబాటుకు ఆదేశాలిస్తాడు .ఇంతలో వచ్చిన  పెనుగాలి.  అతడి జాడ  రాబందుకు మాత్రమే తెలిసింది.


  బానిసగా బ్రతికిన  టినోయెల్ కు  మనిషి ఎవరికోసం బాధపడతాడు అనేది తెలియదని, ఎప్పుడు అతను ఆనందానికి వెంపర్లాడతాడని సత్యం తెలిసి వచ్చింది. అయితే శ్రమించి అభివృద్ధి చేయడంలోనే గొప్పతనం ఉంది .మనిషి అంతా బాగా స్పష్టత ,  ఆనందం ఉండే  స్వర్గంలో కాక ఈతి బాధలు, శ్రమ ఉన్న ఇహలోక రాజ్యంలోనే గొప్పతనం కనుగొనగలడు.

(29 June,2026 , Maha Daily)

వలస సత్యం తెలిపే “ప్రవాసంలో ప్రతిఘటన”

                           

ఒక జాతి తన అస్తిత్వాన్ని ప్రకటించడం,  వలసపోవటమే ఒక నేరంగా,పాపం గా  పరిణమించిన ఆధునిక అనాగరిక కాలం ఇది. యుద్ధాల పేరిట పౌరుల ప్రాణాలు నిర్లజ్జగా హరించే అగ్రరాజ్యం అమెరికా,  దానిని సమర్ధించే విశ్లేషకులు కొల్లలుగా తయారైన కల్ల కాలం ఇది. ఇటువంటి సంక్లిష్ట పరిస్థితుల్లో తల్లి గర్భం నుంచి బయటపడటమే వలసగా,  తన రక్తంలోనే  వలస వేదన మూలాన కవి ముకుంద రామారావు గారు తన ఆవేదనను "ప్రవాసంలో ప్రతిఘటన : సమకాలీన టిబెట్ కవిత్వం" పుస్తకంలో వర్ణించారు.

ముకుంద రామారావు గారు  తెలుగులో తొమ్మిది  కవిత్వ పుస్తకాలు ,  పదిహేను తెలుగు  అనువాదాలు , రెండు ఇంగ్లీషులో,ఒకటి కన్నడంలోకి , ఆరు  కథలు/ వ్యాసాల పుస్తకాలు రాశారు. ఐదు పుస్తకాలు ఇంకా వెలుగు చూడాల్సి ఉంది. వివిధ గ్రంథాలలో పదకొండు  పరిచయ వ్యాసాలు వచ్చాయి. అగ్ర రాజ్య వలసవాద చరితలో భారతీయ వలస కార్మికుల  దోపిడీని  బయట పెట్టిన “అగమ్య గమ్యాలు”  2025 లో వెలువడింది. అజో- విభో- కందాళం  ఫౌండేషన్ వారి 2024- ప్రతిభామూర్తి జీవిత కాల సాధన పురస్కారంతో పాటు ఎన్నో ఇతర  పురస్కారాలు  పొందారు. ఆయన అనువాద గ్రంథాలు–అదే ఆకాశం, అదే గాలి, అదే నేల,అదే కాంతి, అదే నీరు, శతాబ్దాల సూఫీ కవిత్వం, నోబెల్ బహుమతి గ్రహీతల కవిత్వం, భరత వర్షం, చర్యా పదాలు, మిణుగురులు, ఇసుక నురగ, మియా కవిత్వం, బెంగాలీ బౌల్ కవిత్వం, వలస హోద మందహాస, The Smile That Migrated and Other Poems  మొదలగునవి.


టిబెట్లో ప్రకృతి, కుటుంబం,  బౌద్ధమత సంప్రదాయాలకు చారిత్రకంగా ఎంతో విలువ ఉంది. చైనా  తన అవసరాల రీత్యా టిబెట్ ను ఆక్రమించడంతో 1959 మార్చిలో లాసా లోని బౌద్ధ  మఠాలు దెబ్బతిని, వేలాదిమంది సన్యాసులు మరణించారు. దలైలామా , ఆతని అనుచరులు భారతదేశానికి

 పారిపోయి వచ్చారు .1960లో   Khampa  తిరుగుబాటుదారులు హింస వదిలి బౌద్ధ బోధనలకు అనుగుణంగా శాంతి మార్గం పట్టారు. టిబెట్ దేశం  ఇతర నేపాల్,  ఆఫ్ఘనిస్తాన్లలాగా  "ల్యాండ్ లాక్డ్ " దేశం.  


టిబెట్  ప్రవాస కవిత్వం కవితాత్మక రాజకీయ సాధనం. తరాలు గడిచినా తమ దేశం స్వేచ్ఛకు నోచుకోనందున కవుల కలాలు అనే మేఘాల నుంచి జారిన కన్నీటి  కవితలు ప్రజలను ఆలోచింపచేస్తాయి. ఒక జాతి సమస్యను లేదా సంప్రదాయం పట్టును అర్థం చేసుకోవడంలో మార్క్సిజం వెనుకబడితే అది అమెరికా లాంటి అగ్రరాజ్యానికి వ్యూహాత్మకంగా ఉపయోగపడుతుంది. తరాల జగడం, ప్రవాస  కష్టాల తరువాత నేడు టిబెట్ ప్రవాసులు కోరుతూ ఉంది స్వేచ్ఛ, స్వయం ప్రతిపత్తి ,తమ అస్తిత్వానికి గుర్తింపు మాత్రమే.


ప్రవాసంలోని టిబెట్ జాతి కవుల్లో మూడు తరాలు ఉన్నాయి. అక్కడే పుట్టి చాలాకాలం ఉండి 1959 తర్వాత వలస  వచ్చినవారు మొదటి తరం. ఇక  రెండవ తరంలో మొదట  ఉన్న ఉత్సాహం స్థానంలో ప్రవాస వాస్తవాలతో సర్దుబాటు చేసుకున్న కవులు ఉన్నారు. మూడోతరం కవులు తిరిగి వెళ్ళే కలలు  పట్ల నిరాసక్తత , చేదు వాస్తవాలను ఎదుర్కొంటున్నారు. వీరందరి కవిత్వంలో తమ మూలాల పట్ల ఆకాంక్ష, స్వేచ్ఛ పట్ల ఉద్వేగం, జన్మభూమి పట్ల మమకారం ఉన్నాయి. 

మొదటి తరం కవుల్లో ఒకరైన  రబ్ గై భసంగ్  మాతృభూమి కౌగిలింత తీయదనం ప్రపంచంలో దేనికి లేదని రాస్తే , మరో కవి  చోగ్యాం ట్రున్గ్ పా  "ధ్యానంలో అనుభవ శూన్యుడు / చెడు కల కన్నా / వేట కుక్కని  పోలి  ఉంటాడ”ని  ఒక హైకూ రాశాడు. శాంతి, కరుణ ల కోసం దలైలామా  హృదయాభివృద్ధిని ఎప్పుడు వదులుకోవద్దని సందేశం ఇచ్చారు. మరొక కవి Dondhup  Gyal   తన కవిత 'యువ జలపాతం ' లో  అద్భుతమైన ఇమేజరీ ఇచ్చారు. స్వచ్ఛమైన , తెల్ల కిరణాలు  " జరీ పట్టు మీద/  నామీద/ చిలుక రెక్కల నమూనాల / నెమలి పింజంలా విచ్చుకొని ” ఉన్నాయని రాశారు.


రెండవ తరం కవుల్లో చరిత్రకారుడు,  రాజనీతిజ్ఞుడు అయిన  సోల్టిమ్ షకబ్బా తన కవితల్లో  ఒక దేశం కీర్తి ప్రజల్లో , దాని నాశనం పాలకుల్లో,  సంపద దాని విలువలలో, జాతి హృదయం వీధుల్లో, నమ్మకాలు నిశ్శబ్ద ప్రార్ధనలో ,భవిష్యత్తు దాని సంకల్పంలో చూడవచ్చు అని అంటారు.  మార్టిన్ లూథర్ కింగ్ జూనియర్ తన "ఐ హావ్ ఎ  డ్రీమ్" లో రాసినట్లు  చైనీయుల, టిబెట్ పిల్లలు  ఒక స్నేహ బల్ల దగ్గర కూర్చోవడం చూడాలని అనుకుంటారు. మరో కవితలో ఏడవటానికి సిగ్గు  వలదని, చనిపోవటానికి భయపడద్దని చెబుతారు. మరో కవిత ‘నా టిబెట్’ లో  తన దేశాన్ని "ఆకాశంలో వజ్రాల్లా/మంచులో మెరుస్తుంది అంటూ దలైలామాను  ప్రశంసిస్తారు. తన  ఆత్మ అజేయమని  

 పదునైన మాటల్లో రాశారు. 


బౌద్ధ సన్యాసిగా , టిబెట్ అధ్యయనాల సహాయ ఆచార్యుడిగా ఉన్న మరొక కవి   పాల్జోర్  ‘ప్రపంచ మార్గాలు’  కవితలో   " నా వెదురు వేణువు  ధ్వని /గాఢంగా ఉన్నప్పుడు/ ఆహ్వానం లేకుండా/ పక్షులు నా చుట్టూ తిరిగాయి/ ఈ విరిగిన వేణువు నిస్సార ధ్వని ఇప్పుడు /సముద్ర కాకుల దృష్టినైన ఆకర్షించడం లేదు” అన్నారు . ఇంకో కవి   స్వాతంత్రం కోసం వేచి ఉండటం శరణార్థ స్త్రీ కి తప్పదని , ఒంటరితనం గురించి రాస్తూ  శరీరం ఎక్కడ ఉంది అని కాక "మన హృదయం, మనసు ఎక్కడ లేవో / నిజమైన ఒంటరితనమదే" అని అంటారు. కే .  తొండప్  అనే  చరిత్రకారుడు మరియు పాత్రికేయుడు రాస్తూ " జీవన సాగరంలో తుఫానులో ఒంటరి ఓడ  కోసం "గొప్ప వాగ్గేయ కారుని ఖజానాలో /  ఏ స్వర సమ్మేళనం ఎవరికి తెలుసు"  అంటారు.


మూడవ తరం కవుల్లో జైలు పక్షిగా మారిన టెన్జిన్ సుండూ తన  ధిక్కార స్వరం వినిపించారు .తాను  పుట్టు కాందిశీకున్ని అంటూ , టిబెట్ను చూడకుండా కలలు కంటాను అక్కడే చనిపోదామని అని రాశారు. అహింస కోసం శత్రువులను క్షమించానని, కానీ తన ఇంటిని కాచేందుకు చనిపోయిన నాన్నకు ద్రోహం చేశానని కొన్ని సార్లు అనుకుంటాను అని పలికారు. నా ‘"టిబెటనత్వం’ కవిత లో "ఒక లక్ష,  అనేక వేల వివిధ సమ్మేళన సాంస్కృతిక ఆధిపత్యాలలో/ చక్కగా కలిసిపోయి నానిన టిబెటన్లమ్/ప్రపంచ సానుభూతి రాశులం" అని రాశారు.


మరో కవి చక్రిషర్ తన కవితలో మాతృభూమి కోసం "ప్రపంచ చట్టాలలో బంధించబడిన / పనికిరాని నా చేతులు నరకండి /మా అమ్మ దగ్గరికి నడవలేని/ సంకెళ్లు వేసున్న నా  కాళ్ళను నరకండి"  అని ఎంతో ఆవేదనతో, ఆగ్రహంతో రాశారు.  భచుంగ్ డుమ్రా సోనం  తన కవితల్లో తాను సాలీడు , తేనెటీగ నిశ్శబ్దంగా ‘ఏకాంతపు మడుగు’ ను  పంచుకుంటారు .కవికి నిశ్శబ్ద విశ్రాంతి కావాలి. గమ్యం లేని గాలికి ఎగిరే అడవి పూల చెట్టులా కవి. అదృశ్యమైన  గాయకుడు మోక్షం   సాధించాడో లేదో తెలీదు కానీ మంటలు మండుతూనే ఉన్నాయి. మరో కవితలో  ‘నేను ఎప్పుడు పుట్టాను’ అని తన తల్లిని అడిగితే , ఆమె అతడు  పుట్టిన ఏడాది పంటలు పండక , ఆకలితో ఇల్లు, పశువులు పోయాయని, మతం హతమయిందని, తాతను జైలులో హీనమైన పనులకు వాడుకున్నారని, చౌరస్తాలో పవిత్ర గ్రంధాలు  ఆహుతి ,  పొరుగు వారు శ్రమ  శిక్షకు  పోయిన ఏడాది అని,  ఒకరి తర్వాత మరొకరు అదృశ్యమైన ఏడాది అని చెబుతుంది . 

తొలి మహిళా కవయిత్రి  వాంగ్మో  ధోంపా బాగా అజ్ఞానంలో స్వేచ్ఛగా ఉండటం సాధ్యం కాదు అని పలికితే ,మరో కవయిత్రి లీడ్కర్ "అసాధ్యం ఎదురైనప్పుడు/ ఆచరించే సమయం ఆసన్నమవుతుంది/ అక్కడ సిద్ధాంతానికి ఎక్కువ సమయం ఏదీ ఉండదు "  అని ,  ఆ క్షణంలో ప్రియమైన వారిని  రక్షించాలి. ప్రార్థించాలి. పరిగెత్తాలి అని రాశారు.

 కవయిత్రి డోల్కర్ ‘నీడలు' అనే కవితలో  " రాత్రి చాలాసేపు ఉంటుంది.../ కానీ ఎలా పాడాలో మీరు మర్చిపోకూడదు/ పాటలు ఇలాంటి సమయాల కోసమే రూపొందాయి" అని రాశారు.

తన తల్లి మరణించిన "18వ రోజు"  కవితలో  సోనం అనే కవయిత్రి  కుండపోత వర్షం గురించి ప్రస్తావిస్తూ "కన్నీళ్ళ నాపుకోకుండా భారంగా అలా/ బాధాకర కష్టాల భారీ మేఘాలను ఖాళీ చేసుకోవడం/ నన్ను క్షణికమైనా తేలిక పరుస్తుంది" అన్నారు. 

మరో అజ్ఞాత కవి  'పీఠభూమి నా ఇల్లు' పర్యావరణ పరిరక్షణ కోసం రాస్తూ ఖనిజాల కోసం ఆమ్ని మాచక్ పర్వతాన్ని తొలగిస్తూ భూమిని నిర్వీర్యం చేసి, పవిత్ర స్థలాన్ని అపవిత్రం చేస్తుంటే లక్షలాది ఏళ్ళు దాన్ని కాపాడిన జనం మౌనంగా , నిస్సహాయంగా ఉంటే  "ఇకమీదట, మన పవిత్రమైన ఆమ్నీ మాచెన్ మీద/ తెల్లటి గొర్రెల మందలు మళ్లీ కనపడవు/

పశువుల కాపరుల మాట మళ్ళీ వినపడదు/ ఆ మురికి అత్యాశా పరులు త్వరలో నిన్ను నిర్దాక్షిణ్యంగా అణిచివేస్తారు" అని రాయటం హృదయం కరిగిస్తుంది. 

ముకుంద రామారావు గారి పరిశోధనాత్మక  “ప్రవాసంలో ప్రతిఘటన" జాతి అస్తిత్వం గురించి, వలస సత్యం గురించి, వలస ప్రజలను, ముఖ్యంగా  శ్రమ జీవులను   అన్ని దేశాల వారు అనుమానంతో 

కాకుండా ఆదరణతో చూడాలని కోరే  హృదయ గీతం.

( Appeared on 6 April, 2026 in Maha Daily)